Afgedankte SpaceX-raket sloeg krater van 18 meter in de maan

NASA heeft de eerste beelden vrijgegeven van de inslagplek waar een uitgerangeerde SpaceX-raket op 5 augustus in de maan sloeg. De bovenste trap van een Falcon 9-raket veroorzaakte een krater van ruim 18 meter breed, vastgelegd door de maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.

Bijna een jaar ronddobberen voor de klap

De raket die de krater veroorzaakte, lanceerde op 15 januari 2025 als onderdeel van de Firefly Blue Ghost 1-missie, om twee maanlanders op weg te helpen. Bij een Falcon 9 keert alleen de onderste trap terug naar de aarde om hergebruikt te worden. De bovenste trap blijft achter in de ruimte en wordt daarna aan zijn lot overgelaten. In dit geval bleef het 4,4 ton zware onderdeel bijna een jaar rond de aarde zweven, tot zonnestraling en de zwaartekracht van de maan het richting het maanoppervlak duwden. Op 5 augustus sloeg de raket in nabij de inslagkrater Einstein, aan de noordwestelijke rand van de maan.

De klap zelf was met een snelheid van ongeveer 8.700 kilometer per uur relatief traag te noemen. Meteorieten die normaal op de maan inslaan, doen dat met snelheden tussen de 72.000 en 257.000 kilometer per uur. Daardoor was de flits van de inslag klein en vanaf de aarde niet te zien, temeer omdat het gebied op dat moment door de zon werd beschenen.

Speurwerk van amateurs en professionals

Dat de raket zou inslaan, werd al in mei voorspeld door de onafhankelijke sterrenkundige Bill Gray. NASA's Center for Near Earth Object Studies verfijnde die voorspelling later tot een nauwkeurige locatie, die uiteindelijk op ongeveer een kilometer na overeenkwam met de daadwerkelijke inslagplek. De Zuid-Koreaanse maanverkenner Danuri maakte op 6 augustus met zijn hogeresolutiecamera LUTI de eerste foto's van de kleine, zwartgeblakerde krater en gaf de coördinaten door aan het LRO-team, wat hielp om ook hun waarnemingen te verfijnen. Zes dagen later fotografeerde ook de Lunar Reconnaissance Orbiter dezelfde plek, met de smalhoekcamera aan boord van het toestel.

Omdat de Lunar Reconnaissance Orbiter iedere twee uur van pool tot pool om de maan draait, terwijl de maan er langzaam onder wegdraait, moest het toestel wachten tot de juiste locatie weer in beeld kwam. Techniekers moesten de orbiter, die op ongeveer 100 kilometer hoogte met zo'n 1,6 kilometer per seconde over het maanoppervlak scheert, daarvoor kantelen; een foto die tien seconden te vroeg of te laat werd genomen, zou de krater al zestien kilometer buiten beeld plaatsen. Door de krater vanuit meerdere hoeken en in verschillend licht te fotograferen, konden wetenschappers de afmetingen vaststellen: ongeveer 18 meter breed, en aan de hand van de lengte van de schaduw minder dan 3 meter diep. Het middelpunt van de krater werd uiteindelijk vastgesteld op 19,4759 graden noorderbreedte en 266,7138 graden oosterlengte, op 511 meter hoogte.

Stof en gesteente als vingerafdruk

Op de beelden zijn ook lichte en donkere ejecta-strepen te zien die vanuit de krater naar buiten lopen: materiaal dat bij de inslag omhoog werd geslingerd. De donkere strepen bestaan uit verweerd materiaal van vlak onder het oppervlak - tot zo'n 45 centimeter diep - terwijl de lichtere strepen dichter bij de rand zijn opgebouwd uit ouder gesteente van dieper in de maanbodem. Dat soort sporen helpt wetenschappers om ook oudere, onbekende inslagen op de maan te herkennen en te dateren.

De krater is voorlopig vooral een curiositeit, maar hij laat wel zien hoe druk het rond de aarde en de maan begint te worden. Steeds meer afgedankte raketonderdelen blijven na een lancering achter in de ruimte en komen jaren later, oncontroleerbaar, ergens neer. Ruimtevaartorganisaties houden zulke stukken metaal steeds nauwkeuriger in de gaten, ook om te voorkomen dat toekomstige missies of bemande landingen in de problemen komen.