EU-onderzoeksplan noemt fermentatie belangrijk, maar geld blijft uit

De Europese Commissie heeft een nieuwe strategie gepresenteerd voor onderzoek en innovatie in de voedsel- en landbouwsector. Het plan moet de Europese voedselketen concurrerender en weerbaarder maken, en besteedt opvallend veel aandacht aan fermentatie als productiemethode voor eiwitten. Toch ontbreekt een belangrijk onderdeel: concrete financiering om die ambities waar te maken.

De strategie erkent dat projecten rond alternatieve eiwitten bijdragen aan klimaatdoelen, voedselzekerheid en het terugdringen van dierziekten. Maar volgens de denktank Good Food Institute (GFI) Europe blijft gericht onderzoeksgeld naar smaak, textuur en prijs van plantaardige, gefermenteerde en gekweekte producten uit. Dat is opvallend, omdat een bijbehorende evaluatie van het lopende Food 2030-programma juist laat zien dat zulk onderzoek wel degelijk werkt. "Het is mooi dat er weer aandacht is voor het opschalen van fermentatiecapaciteit in Europa, maar het ontbreken van gericht onderzoek naar smaak en prijs is een gemiste kans," zegt Alessandro Gardino, beleidsmedewerker bij GFI Europe.

Wel aandacht, geen geld

De strategie combineert twee kaders: Agri 2040, gericht op landbouw en platteland, en Food 2040, gericht op voedselsystemen. Agri 2040 noemt onder meer de bio-economie in de landbouw en digitalisering als speerpunten. Food 2040 richt zich op onderwerpen als aquacultuur, gezonde diëten en efficiënter grondstofgebruik. Beide kaders moeten vanaf 2028 tot en met 2034 de investeringsrichting bepalen binnen het Europese onderzoeksprogramma Horizon Europe.

De Commissie schrijft dat Europa sterk is in het financieren van vroege innovatie, maar dat startups vastlopen zodra ze van een proefopstelling naar commerciële productie willen. Dat knelpunt wordt ook wel de "tweede vallei des doods" genoemd. In plaats van directe subsidies wil de EU vooral onderzoeken hoe private investeerders warm te maken zijn voor het bouwen en opschalen van open-access-fabrieken, zodat bedrijven processen kunnen testen zonder zelf grote sommen geld vooraf te investeren.

Kloof tussen pilot en fabriek

Dat de sector kapitaal goed kan gebruiken, blijkt uit cijfers van GFI: in de eerste helft van 2026 was 84 procent van alle private investeringen in alternatieve eiwitten bestemd voor fermentatiebedrijven, goed voor een stijging van 56 procent ten opzichte van een jaar eerder. Fermentatie is al langer een prioriteit in het Europese voedselbeleid. Vorig jaar trok de Commissie 350 miljoen euro uit voor voedsel- en biotechinnovatie, en in juli verscheen een apart Eiwitplan waarin precisiefermentatie en biomassafermentatie worden genoemd als technieken die nieuwe verdienmodellen voor boeren en de veevoerindustrie kunnen opleveren.

Sandbox-discussie loopt door

De consistentie van het EU-beleid rond eiwitdiversificatie staat al langer onder druk. Het Eiwitplan kreeg kritiek omdat het geen maatregelen bevat voor boeren die eiwitrijke gewassen voor menselijke consumptie willen telen, terwijl productie voor veevoer wel voorrang krijgt. Ook heeft de EU tientallen vleesgerelateerde termen verboden op verpakkingen van plantaardige producten, met verdere beperkingen nog in de maak.

De nieuwe onderzoeksstrategie noemt regelgevingssandboxes als mogelijke oplossing: gecontroleerde testomgevingen waarin bedrijven en toezichthouders samen standaarden ontwikkelen voor nieuwe producten, wat goedkeuringen kan versnellen. Toch liet de EU novel foods, waaronder nieuwe voedingsmiddelen op basis van fermentatie, buiten de eerste versie van de Biotech Act vallen. Experts dringen erop aan dat gefermenteerde voedingsingrediënten alsnog worden opgenomen in het tweede deel van die wet, dat deze zomer verwacht wordt. Volgens Gardino moet Europa deze keuze terugdraaien als het zijn eigen ambities voor een duurzamer voedselsysteem serieus neemt.