Ruimtevaart › Herbruikbare raketten
NASA lanceert Romantelescoop voor ongekende kaart van het heelal
NASA schiet zondag de Nancy Grace Roman Space Telescope de ruimte in. Het instrument moet de komende jaren de grootste kaart van het heelal ooit maken en helderheid scheppen over donkere materie en donkere energie. De telescoop gaat mee aan boord van een SpaceX Falcon Heavy-raket vanaf Cape Canaveral in Florida.
Twaalf meter hoog en tien jaar bouwtijd
De Nancy Grace Roman Space Telescope is vernoemd naar de Amerikaanse astronome die bekendstaat als de "moeder van Hubble". Het instrument is ruim twaalf meter hoog en kostte meer dan 4 miljard dollar. NASA werkte er meer dan tien jaar aan. Anders dan Hubble komt Roman niet in een baan rond de aarde. De telescoop reist naar een punt op 1,5 miljoen kilometer afstand, ongeveer vier keer zo ver als de maan. Die reis duurt zo'n honderd dagen.
Honderd keer groter gezichtsveld dan Hubble
Wat Roman bijzonder maakt, is de hoeveelheid hemel die de telescoop in één keer kan vastleggen. Het gezichtsveld is meer dan honderd keer groter dan dat van Hubble en ook flink ruimer dan dat van de James Webb-telescoop. Daardoor kan Roman snel enorme delen van de sterrenhemel fotograferen, in infrarood licht. Zo kijkt de telescoop terug in de tijd, omdat licht van verre sterrenstelsels er miljarden jaren over doet om ons te bereiken. Onderzoekers verwachten duizenden nieuwe exoplaneten te ontdekken en tienduizenden supernova's, de explosies waarmee zware sterren hun bestaan beëindigen. Volgens technisch manager Dave Content van het project wordt het "de grootste catalogus van hemellichamen die ooit is gemaakt".
Jacht op donkere materie en donkere energie
De belangrijkste wetenschappelijke missie van Roman draait om twee van de grootste raadsels in de natuurkunde: donkere materie en donkere energie. Samen zouden ze zo'n 95 procent van het heelal vormen, maar wat ze precies zijn, is onbekend. Donkere materie lijkt extra zwaartekracht te leveren die sterrenstelsels bijeenhoudt. Donkere energie wordt gezien als de kracht achter de steeds snellere uitdijing van het heelal. Senior projectwetenschapper Julie McEnery van NASA zegt dat recente waarnemingen erop wijzen dat het huidige standaardmodel van het heelal mogelijk niet klopt. Roman moet daar uitsluitsel over geven: de data worden precies genoeg om te bepalen of het model standhoudt of niet.
De telescoop werkt straks samen met andere grote projecten, zoals het Vera C. Rubin-Observatorium in Chili en de Euclid-sonde van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Al die data leveren meteen een nieuwe uitdaging op: Roman produceert dagelijks ongeveer 1,3 terabyte aan data, te veel om zomaar op een laptop te downloaden. Wetenschappers en het publiek krijgen wel allemaal toegang tot het materiaal. Projectwetenschapper McEnery hoopt vooral op onverwachte ontdekkingen: bevindingen die niemand kon voorspellen en die de aanzet geven tot nieuwe vragen voor toekomstige missies.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Roman moet de komende jaren een schat aan gegevens opleveren over de bouw en geschiedenis van het heelal, en kan zo bevestigen of juist onderuithalen hoe wetenschappers nu over de kosmos denken. De vondst van duizenden nieuwe exoplaneten en supernova's helpt ook te begrijpen hoe gewoon of bijzonder ons eigen zonnestelsel is. Mocht Roman afwijkingen vinden in het standaardmodel, dan opent dat de deur naar volledig nieuwe natuurkunde.
- Donkere materie
- Onzichtbare massa die naar schatting het grootste deel van het heelal vormt en zorgt voor extra zwaartekracht rond sterrenstelsels.
- Donkere energie
- Een raadselachtige kracht die verantwoordelijk lijkt voor de steeds snellere uitdijing van het heelal.
- Exoplaneet
- Een planeet die om een andere ster draait dan onze zon.
- Infraroodastronomie
- Het bestuderen van het heelal met warmtestraling in plaats van zichtbaar licht, waardoor ook oudere en verder weg gelegen objecten zichtbaar worden.
- Gezichtsveld
- Het deel van de hemel dat een telescoop in één keer kan vastleggen; hoe groter het gezichtsveld, hoe sneller je grote delen van het heelal in kaart brengt.
- Supernova
- De explosieve dood van een zware ster, die kort enorm veel licht uitstraalt en tot ver in het heelal zichtbaar is.
- Standaardmodel van het heelal
- De heersende wetenschappelijke theorie over het ontstaan en de ontwikkeling van het heelal, inclusief de rol van donkere materie en donkere energie.
- Terabyte
- Een eenheid voor digitale gegevens, gelijk aan ongeveer duizend miljard bytes.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.
