Ruimtevaart › Herbruikbare raketten
NASA lanceert Romantelescoop, de nieuwe jager op donkere energie
NASA heeft de Nancy Grace Roman Space Telescope gelanceerd vanaf Kennedy Space Center in Florida. De telescoop moet met een gezichtsveld dat honderd keer groter is dan dat van Hubble op zoek gaan naar aanwijzingen over donkere energie en duizenden nieuwe exoplaneten in kaart brengen.
De lancering vond plaats op 30 augustus 2026 met een herbruikbare SpaceX Falcon Heavy-raket. Fotograaf John Kraus legde vast hoe de raket tijdens de start voor de zon langs vloog, een beeld dat inmiddels de wereld overgaat. Roman moet de komende jaren uitgroeien tot een van de belangrijkste ruimtetelescopen van NASA, naast Hubble en de James Webb Space Telescope.
Vernoemd naar NASA's eerste hoofdastronoom
De telescoop is genoemd naar Nancy Grace Roman, die in de jaren zestig als eerste hoofdastronoom van NASA gold en geldt als een van de drijvende krachten achter het Hubble-programma. Ze wordt in de Amerikaanse ruimtevaart wel de 'moeder van Hubble' genoemd. Met de nieuwe telescoop krijgt ze definitief een eigen plek in de geschiedenis van de sterrenkunde.
Roman heeft, net als Hubble, een hoofdspiegel van 2,4 meter doorsnee. Het grote verschil zit in de camera erachter: dankzij een nieuw ontworpen instrument kan de telescoop in één opname een gebied fotograferen dat honderd keer groter is dan wat Hubble aankan, en dat met een vergelijkbare scherpte. Daardoor kan Roman in een fractie van de tijd veel grotere delen van de hemel in kaart brengen.
Op zoek naar donkere energie en verre planeten
Het brede zicht van Roman is precies wat wetenschappers nodig hebben om donkere energie te bestuderen, de mysterieuze kracht die ervoor zorgt dat het heelal steeds sneller uitdijt. Door miljarden sterrenstelsels tegelijk te fotograferen, hopen astronomen patronen te vinden die iets verraden over de aard van deze onzichtbare energie, die naar schatting het grootste deel van het heelal vult.
Daarnaast gaat Roman op zoek naar exoplaneten, planeten die om andere sterren draaien dan onze zon. De telescoop gebruikt daarvoor onder meer zwaartekracht-microlensing: als een ster met een planeet precies voor een verdere ster langs beweegt, buigt de zwaartekracht het licht van die achtergrondster tijdelijk en meetbaar. Deze methode is vooral geschikt om planeten te vinden die ver van hun ster staan, een gebied dat andere planeetjagers zoals Kepler en TESS grotendeels hebben gemist.
Roman gaat niet in een baan om de aarde vliegen zoals Hubble, maar wordt gepositioneerd bij het Lagrangepunt L2, een stabiel punt op zo'n 1,5 miljoen kilometer van de aarde waar ook de James Webb-telescoop staat. Vanaf die afstand kan de telescoop ongestoord door de warmte en het licht van de aarde jarenlang wetenschappelijke data verzamelen. NASA verwacht de eerste beelden en meetgegevens over enkele maanden, zodra alle instrumenten zijn gekalibreerd.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Met Roman krijgen astronomen voor het eerst een instrument dat grote delen van de hemel snel en scherp genoeg kan fotograferen om zowel de structuur van het hele heelal als losse planeten bij verre sterren te bestuderen. De metingen kunnen in de komende jaren duidelijk maken of donkere energie constant is of verandert in de tijd, iets dat de basis vormt van ons begrip van de toekomst van het heelal.
- Donkere energie
- Een onbekende kracht die ervoor zorgt dat het heelal steeds sneller uitdijt en die naar schatting het grootste deel van de totale energie in het heelal uitmaakt.
- Exoplaneet
- Een planeet die om een andere ster draait dan onze zon.
- Zwaartekracht-microlensing
- Een meettechniek waarbij de zwaartekracht van een ster of planeet het licht van een verdere ster tijdelijk buigt en versterkt, waardoor de voorbijtrekkende planeet zichtbaar wordt.
- Lagrangepunt
- Een plek in de ruimte waar de zwaartekracht van twee grote objecten, zoals de zon en de aarde, elkaar in evenwicht houdt, zodat een ruimtetelescoop er met weinig brandstof stabiel kan blijven.
- Herbruikbare raket
- Een raket waarvan onderdelen, zoals de eerste trap, na een lancering worden teruggehaald en opnieuw worden ingezet, wat ruimtevaart goedkoper maakt.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.
