Twee satellieten, twee teams: ESA bereidt unieke dubbellancering voor

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA lanceert op 15 september twee satellieten met dezelfde raket vanaf de lanceerbasis in Kourou, Frans-Guyana. Aan boord zitten FLEX, een missie die de fotosynthese van planten wereldwijd in kaart brengt, en Sentinel-3C, de nieuwste satelliet van het Europese aardobservatieprogramma Copernicus. Sentinel-3C houdt oceanen, ijs, land en atmosfeer in de gaten. Beide satellieten komen terecht in vrijwel dezelfde lage baan om de aarde, wat de operatie ongewoon lastig maakt.

Twee teams, één lancering

Normaal gesproken bereidt één controlekamer zich voor op de eerste, kritieke dagen na een lancering. Bij deze missie werken echter twee complete teams naast elkaar bij het European Space Operations Centre (ESOC) in Duitsland. Elk team heeft zijn eigen specialisten voor vluchtbegeleiding, baanberekening en het aansturen van grondstations. Franco Marchese, verantwoordelijk voor de eerste vluchtfase van Sentinel-3C, wijst erop dat ESA eerder al dubbele lanceringen deed, zoals bij de missies Herschel en Planck in 2009. Toen werkte echter één gecombineerd team. Nu opereren twee aparte teams tegelijk, terwijl de satellieten in bijna identieke banen vliegen. Volgens Marchese is ESOC een van de weinige controlecentra ter wereld die dat aankan.

Omdat de banen van FLEX en Sentinel-3C zo dicht bij elkaar liggen, moeten de teams voortdurend informatie uitwisselen. Ze delen bepaalde voorzieningen en documentatie, maar elk team blijft verantwoordelijk voor de eigen procedures. Die combinatie van zelfstandigheid en samenwerking vraagt om nauwkeurige afstemming, zeker op momenten dat beide teams tegelijk dezelfde hulpmiddelen nodig hebben.

Wekenlange oefeningen voor de start

Om goed voorbereid te zijn, doorlopen de teams een uitgebreide reeks simulaties die soms dagenlang duren, net als de echte lancerings- en vroegebaanfase. Speciale simulatiemedewerkers bouwen expres storingen in: een satelliet die zich anders gedraagt dan verwacht, een grondstation dat uitvalt of een fout in de baanberekening. Tijdens één van de oefeningen kreeg de gesimuleerde draagraket een afwijkende positie mee, waardoor de teams moesten uitzoeken of de satellieten te dicht bij elkaar dreigden te komen. Er werden ook extra technische problemen toegevoegd, gevolgd door een nagebootst brandalarm, om te testen of de teams onder hoge druk het overzicht konden bewaren.

De oefeningen gaan niet alleen over techniek. Ze leren de teams ook om onder stress te communiceren en snel gezamenlijke beslissingen te nemen. Omdat medewerkers van beide missies letterlijk in dezelfde gangen van ESOC werken, ontstaat volgens betrokkenen een sterk gevoel van saamhorigheid. Op 15 september moet dat samenspel zich in de praktijk bewijzen: twee onafhankelijke satellieten, gelanceerd op hetzelfde moment, bestuurd door twee teams die op de belangrijkste momenten toch als één geheel moeten opereren.