Ruslands Starlink-rivaal Rassvet komt moeizaam van de grond

Rusland probeert net als SpaceX een eigen netwerk van internetsatellieten op te bouwen, genaamd Rassvet. Het project moet Russische troepen en burgers van breedband internet voorzien, nu Starlink ongeregistreerde gebruikers in Oekraïne sinds februari buitensluit. Maar de eerste maanden verlopen moeizaam: van de 32 gelanceerde satellieten heeft geen enkele de beoogde baanhoogte bereikt.

Het Russische bedrijf Bureau 1440 bouwt Rassvet in opdracht van het Kremlin. Dit jaar vonden twee lanceringen plaats, in maart en juli, die samen 32 satellieten in een lage baan om de aarde brachten. Rusland wil voor eind volgend jaar zo'n driehonderd Rassvet-satellieten hebben, en tegen 2035 zelfs 924. Dat is nog altijd een fractie van de duizenden Starlink-satellieten die SpaceX inmiddels heeft gelanceerd.

Satellieten blijven steken op halve hoogte

De satellieten zijn ontworpen om op ongeveer 800 kilometer hoogte te vliegen. Daar moesten ze na lancering met een eigen plasmamotor naartoe klimmen. In de praktijk is de hoogste bereikte hoogte tot nu toe zo'n 500 kilometer. Van de zestien satellieten uit de eerste lancering in maart hebben er twaalf zich op die hoogte genesteld, blijkt uit een analyse van het Amerikaanse Institute for the Study of War (ISW). Eén satelliet maakte nooit een noemenswaardige manoeuvre en stortte in juni al terug de atmosfeer in. Twee andere lijken eveneens vast te zitten. Ook bij de tweede lichting, gelanceerd in juli, gaat niet alles goed. Volgens ruimtevaartjournalist Anatoly Zak van RussianSpaceWeb.com klommen elf van de zestien satellieten begin augustus nog gestaag, maar bleven twee satellieten meteen na lancering stilstaan en lijken drie andere hun manoeuvres te hebben gestaakt.

Vergelijking met Starlink en het Amerikaanse leger

Zulke opstartproblemen zijn niet uniek voor Rusland. Van de allereerste zestig Starlink-testsatellieten van SpaceX faalde ongeveer 13 procent, aldus ruimtevaartvolger Jonathan McDowell. Bij de huidige generatie Starlink-satellieten is dat percentage inmiddels gedaald tot zo'n 0,01 procent. Ook het Amerikaanse leger, dat met zijn Space Development Agency een eigen datarelaisnetwerk bouwt, kampte vorig jaar met warmte- en voortstuwingsproblemen bij zijn eerste satellieten. Het opbouwen van een grote satellietconstellatie is dus voor iedereen lastig, maar Ruslands ruimtevaartindustrie heeft daarbovenop te kampen met jarenlange onderfinanciering, corruptie en productieproblemen. De Russische ruimtevaartorganisatie Roscosmos gaf dat probleem in 2023 zelf al toe.

Rassvet blijft toch een dreiging voor Oekraïne

Ondanks de tegenslagen vormen de twaalf werkende Rassvet-satellieten nog altijd een risico. Ze zijn zo gepositioneerd dat ze Oekraïne twee keer per dag zo'n negentig minuten lang kunnen bestrijken, wat Russische troepen kortstondige verbindingen geeft, bijvoorbeeld voor het aansturen van drones. Om continue dekking te krijgen zijn echter nog zeker zestien extra lanceringen nodig met de Soyuz-raket, het belangrijkste lanceervoertuig van Rusland. Oekraïne probeert dat proces te vertragen: deze maand raakte een Oekraïense aanval de fabriek waar Soyuz-raketten worden gebouwd, en drones vielen herhaaldelijk de lanceerbasis Plesetsk aan, tot nu toe zonder directe treffer.