Nieuwe routekaart moet duidelijkheid geven over risico's zoninjectie

De Amerikaanse onderzoeksorganisatie Reflective heeft een gedetailleerde routekaart gepubliceerd voor onderzoek naar geo-engineering met stratosferische aerosol-injectie. Deze techniek moet de aarde afkoelen door reflecterende deeltjes in de stratosfeer te brengen, vergelijkbaar met het effect van een grote vulkaanuitbarsting. Wetenschappers bestuderen het concept al vijftig jaar, maar grote onzekerheden over de werking en bijeffecten zijn nog altijd niet opgelost.

Zonlicht terugkaatsen tegen de opwarming

Bij stratosferische aerosol-injectie verspreiden vliegtuigen zwaveldioxide of vergelijkbare stoffen hoog in de atmosfeer. Die deeltjes kaatsen een deel van het zonlicht terug de ruimte in, wat de temperatuur op aarde tijdelijk kan verlagen. Het principe leunt op de albedo van de aarde: hoe meer licht wordt teruggekaatst, hoe minder warmte er wordt vastgehouden. Ondanks honderden studies weten onderzoekers nog niet precies hoe de deeltjes zich in de droge stratosfeer gedragen, of ze voldoende verspreid blijven of juist klonteren en neerdalen.

Vier onderzoeksfasen, tien tot twintig jaar

De routekaart van Reflective beschrijft vier fasen. De eerste fase, gericht op "fundamentele kennis", bestaat uit computersimulaties en laboratoriumproeven naar effecten op onder meer de oceaancirculatie, ijskappen en gewasopbrengsten. Deze fase duurt twee tot drie jaar en kost 30 tot 75 miljoen dollar. Daarna volgen praktijkexperimenten: eerst met vliegtuigen die viermaal 10 ton zwaveldioxide de stratosfeer in brengen, goed voor 70 tot 150 miljoen dollar en vier tot acht jaar onderzoek. Een derde fase schaalt dat fors op naar 25.000 ton zwaveldioxide per keer, met een prijskaartje tot 1,1 miljard dollar. Reflective schat dat het complete traject bij goede coördinatie ongeveer tien jaar en 370 miljoen dollar kost; zonder coördinatie loopt dat op tot twintig jaar en 1,4 miljard dollar. Tussen de fasen zitten volgens directeur Dakota Gruener bewuste "stopmomenten": als experimenten wijzen op onverwachte risico's, zoals schade aan de ozonlaag, moet het onderzoek stilvallen.

Kritiek: de kernvraag is niet technisch

Het voorstel om buitenexperimenten uit te voeren ligt gevoelig. Sinds 2002 pleiten honderden academici voor een internationaal verbod op dit soort tests. Volgens Aarti Gupta, hoogleraar milieubestuur aan Wageningen University, draait het niet om technische kennis maar om zeggenschap: wie mag bepalen of en hoe een planeetveranderende techniek wordt ingezet, en in wiens belang? Ook juridisch onderzoeker Wil Burns van American University betwijfelt of kleinschalige experimenten ooit een verantwoord besluit mogelijk maken. Hij wijst op het risico van een zogeheten termination shock: als landen ooit stoppen met het uitstoten van reflecterende deeltjes terwijl de uitstoot van broeikasgassen doorgaat, kan de temperatuur in korte tijd alsnog fors stijgen. Toekomstige generaties zouden daardoor gedwongen worden de techniek eindeloos vol te houden.

Reflective benadrukt zelf geen voorstander te zijn van daadwerkelijke inzet van zonnestralingsmanagement, maar wil vooral voorkomen dat de wereld voor een onomkeerbare keuze komt te staan zonder de juiste kennis. De organisatie, die sinds 2023 meer dan 20 miljoen dollar aan donaties heeft opgehaald, ziet de routekaart als een eerste versie die met feedback van wetenschappers wordt bijgesteld.