Kleur van pinguïnpoep verklapt hoe Antarctisch zee-ijs hun dieet stuurt

Adéliepinguïns behoren tot de talrijkste roofdieren van de Zuidelijke Oceaan. Ze broeden in kolonies van soms honderdduizenden dieren op rotsen langs de kust van Antarctica en jagen in zee op vis en krill. Al die pinguïns produceren enorme hoeveelheden uitwerpselen, oftewel guano. Die vlekken zijn zo groot dat ze zichtbaar zijn op beelden van de Amerikaanse Landsat-satellieten, die al sinds de jaren tachtig aardobservatie uitvoeren.

Wat de kleur van poep verraadt

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van bioloog Casey Youngflesh ontdekte dat de kleur van pinguïnguano rechtstreeks samenhangt met het dieet van de vogels. Krill heeft een roze pantser dat pinguïns niet volledig verteren, waardoor hun ontlasting een rossige tint krijgt. Vis levert juist een andere kleur op. Om die relatie hard te maken, verzamelden de onderzoekers guanomonsters op verschillende locaties in Antarctica en maten ze de exacte kleur met een spectrometer, precies zoals een satelliet die zou waarnemen. Vervolgens ontleedden ze de samenstelling van elk monster in het laboratorium. Met statistische modellen konden ze daarna terugrekenen: welke kleur guano hoort bij welk aandeel krill in het dieet. Zo werd het voor het eerst mogelijk om vanuit de ruimte te volgen wat een dier eet, zonder ooit een voet op het continent te zetten.

Minder zee-ijs, minder vis

Met bijna vierduizend satellietbeelden bracht het team in kaart hoe het dieet van pinguïns varieert door het jaar heen, van kolonie tot kolonie en van jaar tot jaar. Daaruit blijkt een duidelijk patroon: bij veel zee-ijs eten pinguïns vooral kleine vis, bij weinig ijs schakelen ze over op krill. Dat onderscheid is belangrijk, want pinguïnkuikens die vis krijgen worden zwaarder dan kuikens die vooral krill eten, en zwaardere kuikens hebben een grotere overlevingskans. Sinds de jaren 2010 smelt het zee-ijs rond Antarctica in rap tempo, met de laatste jaren meerdere nieuwe dieptepunten. Kolonies die daardoor minder vis eten, blijken over de afgelopen decennia in aantal te zijn afgenomen, terwijl kolonies met een visrijk dieet stabieler blijven of zelfs groeien.

Toenemende concurrentie in de Zuidelijke Oceaan

De druk op de pinguïns komt niet alleen van het smeltende ijs. Baleinwalvissen, die vooral op krill jagen, hebben zich sinds het einde van de commerciële walvisvaart sterk hersteld, vooral rond het Antarctisch Schiereiland. Ezelspinguïns trekken door de opwarming steeds verder naar het zuiden en jagen daardoor in dezelfde wateren. Ook vissersschepen halen grote hoeveelheden krill uit zee voor visvoer en voedingssupplementen. Al die factoren samen vergroten de concurrentie om voedsel voor de Adéliepinguïn. Volgens de onderzoekers laat de studie zien hoe waardevol satellietdata zijn voor het monitoren van moeilijk bereikbare gebieden als Antarctica, waar traditioneel veldwerk enorm kostbaar en logistiek lastig is. Met scherpere sensoren en vaker terugkerende opnames verwachten de wetenschappers dat satellieten een steeds grotere rol gaan spelen in het volgen van wilde dieren wereldwijd.