Indiase start-up claimt: kernfusie-experiment maakt zeldzame aardmetalen

Hylenr Technologies, een start-up uit het Zuid-Indiase Hyderabad, claimt een doorbraak die klinkt als alchemie: het bedrijf zegt met een experimentele kernfusietechniek sporen van 32 verschillende scheikundige elementen te hebben opgewekt in het laboratorium. Onder de gevonden elementen zitten edelgassen, het zeldzame aardmetaal yttrium en uranium, een actinide dat vooral bekend is van kernenergie en kernwapens. Hylenr werkt al meer dan tien jaar aan de techniek en publiceerde de resultaten na twee jaar aanvullend materiaalonderzoek. Onafhankelijke wetenschappelijke toetsing van de claims ontbreekt vooralsnog.

Waterstof opgesloten in metaal

Hylenr ontwikkelt zogeheten low-energy nuclear reactor (LENR)-technologie, ook wel roosteropsluitingsfusie genoemd. Bij deze techniek wordt waterstofgas opgesloten in de kristalstructuur van een metaal. Door de wisselwerking tussen waterstofatomen, kleine defecten in het metaalrooster en de elektronen daaromheen ontstaan volgens het bedrijf extreem geconcentreerde omstandigheden, vergelijkbaar met wat normaal alleen voorkomt in sterren, tijdens de oerknal of in grote deeltjesversnellers. Dat is opmerkelijk, omdat dit soort processen normaal alleen mogelijk is bij extreme temperaturen en dichtheden die moeilijk na te bootsen zijn in een gewoon laboratorium.

Volgens Hylenr wijzen de gevonden elementen op nucleosynthese: het ontstaan van nieuwe atoomkernen uit bestaande protonen en neutronen. Het onderzoeksteam vergeleek metingen van voor en na het experiment met hetzelfde katalysatormateriaal als controlegroep. Om de resultaten te onderbouwen, zetten de wetenschappers meerdere onafhankelijke analysetechnieken in, waaronder röntgenspectroscopie en massaspectrometrie. Elk gevonden element moest met minstens twee verschillende meetmethoden worden bevestigd voordat het werd meegeteld.

Grondstoffen kweken in plaats van delven

Zeldzame aardmetalen zoals yttrium zijn onmisbaar voor elektrische auto's, windturbines, smartphones, robots en defensiematerieel. Het probleem is dat de winning van deze kritieke mineralen wereldwijd sterk geconcentreerd is, met China als dominante speler. Mijnbouw naar deze metalen is bovendien vervuilend en vaak politiek gevoelig. Siddhartha Durairajan, medeoprichter van Hylenr, stelt dat zijn bedrijf toewerkt naar een toekomst waarin de juiste elementen technisch kunnen worden 'gemaakt' in plaats van opgegraven. Mede-oprichter Ram Ramaseshan wijst erop dat de sterke concentratie van de aanbodketen landen kwetsbaar maakt bij hun ambities op het gebied van schone energie, defensie-industrie en geavanceerde elektronica.

Nog geen onafhankelijke bevestiging

Toch is voorzichtigheid op zijn plaats. Kernfusie-onderzoek met metalen roosters ligt gevoelig binnen de wetenschap: het doet denken aan de omstreden 'koude fusie'-claims uit de jaren tachtig, die destijds niet reproduceerbaar bleken. Hylenr benadrukt zelf ook dat de bevindingen voorlopig zijn en nog niet zijn gepubliceerd in een onafhankelijk getoetst wetenschappelijk tijdschrift. Zonder herhaling van de experimenten door andere laboratoria blijft het onmogelijk om met zekerheid te zeggen of de gemeten sporen daadwerkelijk het gevolg zijn van nieuw gevormde atoomkernen, of dat er een andere, minder spectaculaire verklaring is.

Voor nu is het vooral een belofte: als de techniek stand houdt bij verder onderzoek, zou het een aanvulling kunnen worden op traditionele mijnbouw. Tot die tijd blijft het wachten op peer review en onafhankelijke replicatie voordat de vondst serieus kan worden meegewogen in discussies over grondstoffenzekerheid.