AI-model Claude Fable kraakt 370 jaar oud cijferraadsel in één dag

Een raadsel dat generaties codekrakers voor onmogelijk hielden, is opgelost door kunstmatige intelligentie. Het AI-bedrijf achter Claude Fable 5.1 liet het model vrij experimenteren met onopgeloste historische cijferschriften. Binnen 44 minuten kraakte het systeem de zogeheten Cyphral Distich: een reeks van 64 getallen die de 17e-eeuwse Schotse schrijver Sir Thomas Urquhart achterliet in zijn boek Logopandecteision uit 1653.

Het raadsel stond al sinds 1899 open, werd behandeld in tijdschriften over cryptografie, en staat op de lijst van beroemde onopgeloste versleutelde berichten van de Duitse historicus Klaus Schmeh. Codekrakers probeerden het decennialang te ontcijferen met klassieke technieken, maar liepen vast. De reden: iedereen zocht de sleutel buiten de tekst, terwijl die er middenin verstopt zat.

Het boek zelf was de sleutel

Urquhart schreef vlak voor het cijferschrift dat er '32 Proquiritations' aan voorafgingen, een ongebruikelijk woord voor korte verklaringen of smeekbeden. Het cijferschrift bestaat uit twee regels van elk 32 getallen. Claude Fable legde het verband: elk getal in de eerste regel verwijst naar het woordnummer in de bijbehorende verklaring, en de eerste letter van dat woord vormt samen de boodschap. Zo ontstond de zin: 'O God, uphold King Charles the Second and make him the supreme ruler of this land' — een gebed voor de koning, passend bij Urquharts bekende royalistische sympathieën.

Om de vondst te verifiëren, paste het model dezelfde methode toe op een tweede, nog groter cijferschrift van Urquhart in zijn boek The Jewel uit 1652: de Cyphral Octastich, met 285 getallen. Ditmaal verwezen de getallen niet naar losse verklaringen, maar naar de 284 genummerde pagina's van het boek. Van de 275 controleerbare posities kwamen 231 exact overeen met het eerst voorkomende woord op de juiste letter op de bijbehorende pagina. De rest week slechts één tot drie woorden af, wat volgens de onderzoekers te verklaren is door drukfouten en afgebroken woorden aan het begin van een pagina uit die tijd.

Wat dit zegt over AI-onderzoek

Het bijzondere aan deze doorbraak is niet dat er sprake was van geavanceerde wiskundige cryptanalyse. De truc was juist eenvoudig zodra je hem doorhad. Wat volgens de onderzoekers het verschil maakte, was dat het model als autonome AI-agent zelfstandig door bronmateriaal bleef spitten, aanwijzingen combineerde en wist wanneer een aanpak doodliep. Precies het soort geduldig speurwerk waar mensen vaak weken of maanden voor nodig hadden, en waarvoor simpelweg niemand de tijd nam.

De onderzoekers benadrukken dat ze het model bewust geen extreem moeilijke, al veelbestudeerde puzzels lieten proberen, zoals het beroemde Kryptos-beeld bij de CIA. Toch zien ze de uitkomst als een aanwijzing dat AI-modellen breder inzetbaar worden voor archiefonderzoek, vergeten historische mysteries en andere taken die vooral draaien om volhouden in plaats van geniale inzichten.